نظرسنجی

کتاب "معمای فساد" دکتر داریوش مهاجر منتشر شد

کتاب "معمای فساد" دکتر داریوش مهاجر منتشر شد
فساد مقوله‌ی پیچیده‌ای است که از ادوار دور در جوامع مختلف وجود داشته و امروز نیز همچنان وجود دارد. اگر جوامع امروز در رتبه بندی سازمان شفافیت بین‌المللی در رده‌های یک تا سه قرار دارند، این به معنای پاکی مطلق آن جوامع نیست بلکه بدان معناست که در مقایسه با دیگر جامعه‌ها از فساد کمتری برخوردارند. فساد ابعاد مختلفی دارد و می‌توان گفت که در مطالعات انجام شده این پدیده‌ی بحث بر انگیز و پیچیده را که در طول تاریخ گاه باعث فروپاشی برخی تمدنها و حکومتها گردیده است معمولا یک یا دو بعد ( کمتر یا بیشتر) آن مورد بررسی قرار گرفته در حالی که در این کتاب نویسنده ابعاد مختلف آن را مورد توجه قرار داده است.پس از ارایه تعاریف مربوط به فساد و نگاهی به فساد در طول تاریخ از جمله در ایران نویسنده به حوزه‌ها و دلایل، آثار و نظایر آن پرداخته است.

فساد حوزه‌های متفاوتی را در بر می‌گیرد ازفساد سیاسی و اقتصادی تا فساد اداری و اجتماعی و نظایر آن که جمله ی این موارد در کتاب مورد بررسی قرار گرفته است. از تقلب در انتخابات تا سوء استفاده مالی از قدرت. در تعریفی می‌توان فساد را سوء استفاده از قدرت سیاسی در جهت اهداف شخصی و نامشروع خواند. اصولا سیاست و قدرت و به تبع آن فساد سیاسی و قدرت روابط دیرینه دارند. یعنی اگر قدرت وجود نداشته باشد از فساد هم خبری نخواهد بود. اصولا می توان گفت که قدرت تمایل به فساد دارد. قدرت مطلق فساد کامل و مطلق در بر دارد. قدرت به نوعی داشتن حق انتخابها و وسایل گوناگون برای تحمیل خواستهای صاحب قدرت بر دیگران است.

یادمان نرود که براساس گزارش سازمان شفافیت بین‌المللی کم فسادترین کشورهای جهان جزو کشورهای دارای دموکراسی هستند. به عبارت بهتر دموکراسی و حکومت مردم سالاری شرط لازم برای مقابله‌ی بهتر با فساد است. در زمینه فساد سیاسی مسایل مختلفی در کتاب مورد بررسی قرار گرفته که از جمله آنها زمینه‌ها و اشکال آن است. مواردی چون قدرت و شبکه، فساد و قومیت، فساد و جنسیت، تخصیص عمومی منابع و وضع مقررات ، میزان مشارکت، حمایتگرایی، نظارت و...

بلکه بتوان گفت که بیشترین میزان فساد مشهود و اثرگذاری را شاید در حوزه‌ی اقتصادی می شود رصد کرد. به طوری که می توان یادآور شد که فساد رابطه ی معنادار بسیار منفی با رشد اقتصادی یک کشور دارد( یعنی در کشورهای در حال توسعه فساد بیشتر از کشورهای توسعه یافته جریان دارد). همچنین در مطالعه‌ای که راجع به سرمایه گذاری و ریسک وام برای 52 کشور انجام گرفته است نشان می‌دهد که فساد تاثیری منفی در پیشرفت و ارتقای درآمد سرانه دارد.

همچنین فساد به مثابه‌ی یک مانع مهم برسر راه رشد اقتصادی عمل می کند. مثلا در محیطی که فساد اداری وجود دارد، رانت خواری نسبت به کار تولیدی سودآورتر است.

در عین حال زمانی که کارآفرین ( اعم از صنعتگر و یا بازرگان ) و اهل کسب و کار رشوه پرداختیش را به عنوان مالیات و هزینه‌های کارش تلقی کرد، به طور خودناآگاه و حتی آگاهانه آن را بر روی قیمت محصول و کالا و خدمات می کشد و در نتیجه قیمتها افزایش یافته و باعث فشار بر طبقات و اقشار آسیب پذیر جامعه خواهد شد.

فساد همچنین باعث تضعیف سرمایه گذاری، کاهش درآمدهای مالیاتی، محدود شدن رشد اقتصادی و افت کیفیت زیر ساختها و خدمات عمومی می شود و موارد متعدد دیگر.

فساد در حوزه‌ی اجتماع نیز آثار مخرب دارد. فساد نه تنها پایه‌های اخلاقی را در جامعه هدف می گیرد و آن را از درون می پوساند بلکه به اغلب ارکان اجتماع خلل و آسیب وارد می‌کند.

شکل گیری فساد در جامعه تحت تاثیر عوامل سیاسی، اقتصادی و اجتماعی است و زمانی که فساد شکل گرفت به ارکان جامعه و بخشهای مختلف آن آسیب می زند؛ چنانکه؛

- در کشورهای کاتولیک و مسلمان فساد بیشتر است؛

- رابطه‌ی معنادار و البته منفی بین درصد پروتستانهای یک کشور و فساد وجود دارد. یعنی هرچه درصد پروتستانها در کشورهای مسیحی نشین بیشتر باشد، فساد در آن کمتر است.

- ضمنا فساد، نظام اخلاقی هر جامعه‌ای را نابود می‌کند. در کنار موارد اشاره شده باید یادآور شد که:

- کثرت قوانین، زمینه‌ی فساد را فراهم می‌آورد؛ همچنین فساد خود مانع اجرای درست قوانین مختلف می‌شود؛

- فساد تعارض طبقاتی را بیشتر می‌کند؛

- در عین حال تعارض طبقاتی و تخریب حقوق فرودستان، فساد بهمراه دارد.

- فساد گسترده به بی اعتمادی در جامعه دامن می زندو...

- فساد گاه آن اندازه تعمیق یافته که آثارش حتی سلامت جسمی مردم را نیز بخطر می افکند.

تداوم و گسترش فساد موجب تعمیق آن گشته و سپس باعث نهادینه شدن آن در فرهنگ جامعه شده و قبح فساد فرو می ریزد. همین امر خود به عنوان عامل محرکه جهت گسترش بیشتر فساد عمل می‌کند و الی آخر.

فساد اداری به عنوان نوعی از فساد رفتاری است که به دلیل جاه طلبیهای شخصی، معرف انحراف از شیوه‌ی عادی انجام وظیفه باشد و به صورت تخلف از قوانین و مقررات و انجام دادن اعمالی از قبیل ارتشا، پارتی بازی و اختلاس تجلی می کند. تعاریف دیگری از فساد اداری مطرح گردیده از جمله تئوبالد، فساد اداری را استفاده غیر قانونی از اختیارات اداری و دولتی برای نفع شخصی می داند.

در بخش دیگری از کتاب نویسنده به انواع فساد اداری پرداخته است که عبارتند از: فساد اداری سیاه، فساد اداری خاکستری و فساد اداری سفید.